De dichter

Kun je je enigszins voorstellen hoe het was om als kind zo'n tweehonderdvijftig jaar terug te leven? Je had het moeten doen zonder allerlei attributen als een diskman of computer, playstation en het was nog maar de vraag geweest of je onderwijs zou genieten. Kinderen waren eigenlijk nog geen kinderen. Als je geluk had moest je niet op jonge leeftijd werken. En anders werd je wel met andere bezigheden lastiggevallen.
Kinderen werden in die tijd vooral gezien als kleine volwassenen. In deze tijd leefde Hiëronymus van Alphen (1746-1803).
Hij heeft zich uitvoerig beziggehouden met de opvoeding van kinderen. Hij groeide op in Utrecht en studeerde daar ook en in Leiden. In 1778 verschenen 24 gedichtjes van hem, anoniem, onder de titel Proeve van kleine gedigten voor kinderen. Hij had ze gemaakt voor zijn zoontjes die hij zelf moest opvoeden na de vroege dood van zijn vrouw. De gedichtjes waren in zijn tijd zo'n succes dat hetzelfde jaar nog een bundeltje met 22 verzen volgde. Deze verschenen niet meer anoniem. In 1782 verschenen nog eens 20 gedichtjes.
De gedichtjes werden ook in het Frans, Duits en Engels vertaald. Hij gebruikte heel toegankelijke taal en dat is waarschijnlijk de reden van zijn succes.
Helaas dacht men een halve eeuw later al heel anders over de opvoeding van kinderen. P.A. de Génestet schreef in 1849 bijvoorbeeld: vele kinderen van mijn kennis en ik vinden die gedichtjens min of meer pedant voor ons en de zedelijke heldjens van die gedichtjens min of meer onuitstaanbaar…Wat moet er worden van zo'n zoet wijsgeertjen à la Van Alphen? Zijn toekomst bezwaart mij. Arm kind, arme jongen, gij hebt uw eis niet gehad. Uw spelen was leren. En dat is de schuld van vader Hiëronymus!
Van Alphen wordt nog steeds gezien als een brave dichter. Toch valt dat best wel mee. Hij waarschuwt kinderen dat ze hun verstand moeten gebruiken. Tijdgenoten joegen echter kinderen de stuipen op het lijf door ze met de vreselijkste dingen te dreigen; anderen sloegen met een Spaans rietje om hen te straffen, als dat ze dat nodig vonden.